De Wanda-sêge

In skerpe, feninige noardwestewyn jaget grutte grize, grauwe wolkens oer it lân efter de dunen. De wieljende brâning komt hast oan de smelle rige dunen ta. Goare giele skomflokken rôlje oer it smelle strân. It opstowende sân giselet de seekobben dy’t op it strân gjin lijte fine kinne. In inkelde seefûgel slagget it om op ’e wjokken te gean. As in wite warreling wurdt er troch fûle wynpûsters it lân yn blaasd.

In frou sjocht de kobben gean. Efter de earste dunen siket se beskûl tsjin de stoarm. Lykas de seefûgels. De wyn jaget it frouminske foar him út. In lange mantel wapperet har om de skonken en rêst swier op har rûne rêch. De skouderblêden stekke út. Gleie, glinzige swarte slierten hier waaie har ûnder de hollekape wei. Hja is noch net sa âld, de frou. Fiifentritich faaks, of fjirtich. Dochs kromje har meagere hannen stram om in gnodzige houten stôk hinne.

Noch in healoere lang sil se op it easten oangean. En mei in wide bôge om it doarp hinne rinne. Hja wol de minsken dy’t dêr wenje, net sjen. En hja wol harren stimmen net hearre. It húnjen en spotten fan de minsken docht har sear. “Dêr giet Wanda, de keninginne fan Flylân”, sizze se. “Dêr giet Wanda, mei har dúndoarnekroan.” “Hee Wanda, keninginne fan de ûnwaarsfûgels!”

Har eagen sykje de grûn ôf nei de doarnstikel, de papsûger en it dúnroaske. Nei alles dat se brûke kin om yn har medisinesek te dwaan. Oerdeis roppe de lju har nei, mar by ’t tsjuster komme se by har del mei har krupsjes. Mei har kriten, kleien en krimmenearjen. Dan is se de Wanda dy’t de minsken better meitsje moat, dy’t nei harren harket en harren begrypt.

It is al let yn ’e middei as se by har wente oankomt. De hutte is leech. Worp, har soan is oan it streupen mei strûp en mês. Hja ferwachtet him net foar de nacht thús.

Tsjin better witten yn beklimt se it hege dún njonken har klintsje en digeret oft se him oankommen sjocht. Wicholfs dún neamt se dy sânhichte. Nei Wicholf, in Saksyske foarfaar. Wanda’s toer sizze de Flylanners. Hja sjocht op dy hichte út oer de see, har grutte fijân. Op dy see is har soan Runo ferdwûn. Fuortdreaun op in iisskosse yn in glûpend kâlde winternacht. Krekt foar krysttiid, al wer hiel wat jierren lyn. Sa lang lyn dat se syn holtsje mei it ljochte hier net mear skerp foar de geast krije kin. “Bin ik him al hast fergetten?”, freget se har fertrietlik ôf.

Hja tinkt oan de flok dy’t op har famylje leit. Oan de earste bruorremoard dy’t der west hat en dêr’t de haven fan Flylân troch fersâne is. By in twadde bruorremoard sil de see frij troch Flylân streame, sa is der foarsein. In twadde bruorremoard sil der net komme, tinkt se. De see sil net oer it lân spiele, want sy en har âldste soan Worp binne de iennichsten dy’t noch oer binne fan har famylje.

Oan de oare kant fan de Middelsee sjocht se it lân fan Ludingakerke. It hege en swiere gebou fan it kleaster stekt lomp boppe de kime út. Hja flybket yn it sân as se oan de muontsen tinkt. O wat hatet se dy lju. Wat hat Wanda it mier oan de ynfloed dy’t de muontsen op de Flylanners hawwe, en dy’t makket dat de eigen âlde, fertroude wrâld ferdwynt. In kanaal wolle de muontsen grave, fan Ludingakerke nei Flylân. Om de stoarmfloed út de Middelsee wei werom streame te litten nei de Noardsee. En dat kanaal moat dwers troch har dunen rinne. Oare wenten en delsettings moatte der likegoed foar wike.

“Ferset jimme der tsjin!”, hat se de Flylanners tabiten. “Wy binne dy muontsen net brek. Wy hawwe ús al ieuwenlang sels rêde kinnen!” Mar de Flylanners wolle net harkje. De manlju arbeidzje oan it kanaal en wurde dêr ommers goed foar betelle. “As dy muontsen aanst wer fuortgeane,” warskôget se, “binne jimme jim lân kwyt en wat dan?” Net ien harket.

En no is it safier! De muontsen binne by har kommen en hawwe har ferteld dat de feart dwers troch har gebiet gean sil. Se sil in grut stik fan har lân kwyt reitsje. Hja soe, tinkt se, in plan meitsje moatte om de muontsen te kearen. Mar hja wit net wat.

Dan sjocht se Worp oankommen. Twa fazanten hat er oan ’e rieme hingjen en oer it skouder trije jonge hazzen. Hy grommelet in groet as er tichterby komt en begjint foar de hutte it wyld skjin te meitsjen op de slachtstien. As it wyld befrijd is fan fearren en fel, hinget er de slachte fazanten en hazzen oan in balke om te bestjerren. De weeë rook fan bloed en yngewanten ferkringt de sâltige lucht fan de see. Dan leit er it mês op ’e tafel en jout him del op syn bêd fan seewier en bistehûden. Rillegau falt er yn ’e sliep.

Stil sit Wanda nei him te sjen. Har each falt op syn mês. It skerpe mês dat niiskrekt noch sa maklik troch de sinen en it fel fan de slachtbisten hinne flime. Dan fljocht se oerein. “Worp!”, ropt se en skoddet him wekker. “Worp, ik wit hoe’t wy dy muontsen tsjinhâlde kinne!” Hja fertelt him fan broer Bouwe, in rizige muonts mei ljocht hier, in skrandere en kalme man, dy’t de lieding hat oer it graafwurk. “Him moatte wy útskeakelje!” Oerémis en oerstjoer rint se troch har hutte op Worp ta en ornearret: “Sûnder Bouwe syn lieding sille de lju ophâlde mei it wurk!”

Worp wurdt kjel fan har eachopslach. Hy skrillet tebek. “Pak dyn mês en meitsje him dea”, seit se. “In hazze of in geit sil ik sûnder wroech deadwaan, mem,” seit er, “mar ik sil de hân net oan in minske slaan!” Lulk rint er de dunen yn. Mar Wanda lit him net mei rêst. Hja praat krekt salang op him yn, dat er memme stimme net langer it swijen oplizze kin yn syn holle.

As er dagen letter, tsjuster te moede, troch de dunen rint, komt er broer Bouwe tsjin. Hy wol him net moetsje en sadwaande in oar paad nimme. Mar krekt foar’t Worp ôfslaan sil, sjocht er hoe’t de muonts mei syn stêf nei in stikmannich seefûgels slacht dy’t him kritend om ’e holle hinne fleane. Ynienen wurdt Worp opsternaat, sljocht fan de stimme yn syn holle en poerrazend op de muonts dy’t dêr de oarsaak fan is. Mei lange trêden rint er op de muonts ta en grypt him by de earm. “Wolle jo, nei ús, no ek noch de seekobben ferbalje?”, byt er de man ta.

De muonts besiket om himsels los te lûken. Hy glimket wat om de spanning te brekken. Worp begrypt dat glimkjen lykwols ferkeard. It liket him gekoanstekkerij en hy fielt him net serieus nommen. Hy pakt de muonts wer beet en raast him yn it antlit dat er ophâlde moat mei it graven fan de feart en dat er de Flylanners gewurde litte moat.

Broer Bouwe besiket himsels te befrijen. En as dat net slagget, ferliest er syn geduld en slacht Worp mei syn houten stêf tsjin it boarst. Dan knapt der wat yn ’e holle fan Worp. Hy grypt syn mês en stekt de muonts yn it boarst. En jitris, en wer en wer. As er ta besleur komt, leit broer Bouwe slim tatakele en swier ferwûne yn it sân. Worp wurdt kjel en wol fuortdrave. Mar de eachopslach fan de stjerrende man hâldt him fêst. It is krekt oft er dêr wat bekends yn sjocht. Hy falt op ’e knibbels en pakt Bouwe by de hân. Dan stjert de muonts.

Worp begjint te skriemen en drukt de deade hân tsjin it wang. Krekt as wol er noch kontakt krije mei de muonts en him om ferjouwing freegje. Sa sit er dêr in skoftke. Dan leit er de hân del en giet troch it healtsjuster nei hûs. “Mem hat har sin, mem,” seit er heas as er thúskomt, “de muonts is dea!” Hy ploft op it bêd del en draait him om nei de muorre.

 Wanda is der oerstjoer fan en fjurret optein fragen op him ôf, mar hy jout gjin andert. Ynienen sjocht se de lege hâlder oan syn rieme. “Dyn mês Worp, wêr is dyn mês?” As er yninoar krimpt, wit se it andert. Har harsens sykje koartseftich om in oplossing. “Sis datst it mês weibrocht haste”, seit se. “Net ien kin bewize dat it net sa is.”

Hja is noch net útpraat of se sjocht twa skepens oer it dún oankommen. Hja docht de doar iepen en jout har yn har folle lingte oerein, om de rjochtsprekkers te kearen. “Wy sykje jo soan,” sizze se, “hy hat broer Bouwe fermoarde.”

“Myn soan hat hjoed net út ’e hûs west”, seit Wanda en sjocht de beide manlju útdaagjend oan. “De skout wol fûnis wize,” sizze de beide skepens, “jo soan moat foar it rjocht ferskine.”

Hja ropt Worp en tegearre rinne se efter de amtners oan nei it plak dêr’t de muonts fûn is. Alleman is útrûn om by de rjochtsaak te wêzen. Worp stiet wyt om ’e holle en rydboskjend njonken syn grutske mem. Wanda sjocht útdaagjend om har hinne. Wanda, de keninginne fan de seefûgels en de dunen. De skout freget om stilte en ferklearret dat syn skepens der wis fan binne dat it mês fan Worp is. “Wat hawwe jo dêrop te sizzen, frouwe?”, freget de oanklager oan Wanda.

Hja giet oerein en sjocht de skout yn ’e eagen. “Myn soan en ik hawwe de hiele dei thús west. En wy hawwe ús dêr mei ús eigen dingen dwaande holden”, byt se him ta. De skout wiist nei it lyk dat yn it sân leit. “Kenne jo it mês dat yn it boarst stekt, frouwe?”, freget er oan Wanda.

“Nee,” seit se, wylst se de skout noch altiten rjocht yn de eagen sjocht, “ik haw dat mês net earder sjoen!” De skout hjit har om better te sjen. Hja rint nei it lichem ta en sjocht der ûnferskillich op del. Mar as se foar de twadde kear sizze wol dat se it mês nea sjoen hat, falt it each op in keatling fan skulpen om de hals fan de muonts. Hommels falt se op ’e knibbels njonken it lichem, mar doart it keatling net oan te reitsjen. “Dat skulpekeatling, hoe komt er dêr oan?” Yn ’e war sjocht se nei de abt fan it kleaster.

Abt Syard fertelt dat broer Bouwe syn hiele libben dat keatling al droegen hat. “Tweintich jier lyn spielde der in lyts jonkje oan op in iisskosse, op in ûnlijige nacht krekt foar krysttiid”, fertelt er. De minsken hiene it jonkje nei it kleaster brocht en him mei alle geweld wer waarm wreaun, want der siet hast gjin libben mear yn him. Dat lytse jonkje hie dat skulpekeatling om. Dat jonkje wie broer Bouwe!

Wanda siigde njonken it lyk fan de muonts yninoar. In skrille skreau klinkt oer de dunen. Oan it keatling seach Wanda dat it har ferlerne soan Runo wie. Op itselde stuit kringt de ferskriklike wierheid ta har troch. “Worp,” raast se, “do hast dyn broer fermoarde. De flok fan Wicholfs toer is útkommen. No sil de see frij troch Flylân streame!”

Har hertferskuorrende memmegjalp wurdt wei yn de wyn en de weagen fan de Noardsee. De wyn begjin oan te heljen. It stoarmet sa fûl en de see wurdt sa wyld dat de smelle dunerige gjin ferwar mear dwaan kin. De see wielet mei foarsje troch de gatten yn de dunen en set it lân derefter blank. Wanda fljocht fol berou en skuld nei it hege dún en skoddet de fûst tsjin de weagen. Hja nimt har stôk op om de see te beswarren, mar de stoarm en it wylde wetter meitsje it wurk fan de muontsen dien.

Letter nimme de muontsen de beroufolle Worp op yn harren kleaster. Wanda hawwe se nei de stoarm net wer sjoen. Mar … as dat de lêste kear wie dat se har seagen, wa is dan dy frou dy’t op it dún stiet as it stoarmet? In lange mantel wapperet har om de skonken en rêst swier op har rûne rêch. Men sjocht har skouderblêden útstekken. Gleie swarte hierslierten waaie ûnder har hollekape wei. Hja is noch net sa âld, de frou. Fiifentritich faaks, of fjirtich. Dochs kromje har meagere hannen stram om de gnodzige houten stôk hinne dy’t se omheech hâldt om de see ôf te warren. Is dat net …?

Oersetting út it Hollânsk wei (licht oanpast): Sytze T. Hiemstra

Deel deze info

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious