Hâns en Grytsje

          DER WIE RIS… in hiel earme bosker dy’t mei syn twa bern Hâns en Grytsje yn in hûske wenne yn ‘e bosk. Syn twadde frou die faak hiel raar tsjin de bern en siet altiten te kleien en te stinnen tsjin de bosker.

‘Der is net genôch iten yn ‘e hûs foar ús fjouweren,’ sei se dan.  ‘Der binne tefolle mûlen dy’t fuorre wurde moatte. Wy moatte sjen dat wy dy bern kwytreitsje.’ En hja besocht hieltyd wer har man derfan te oertsjûgjen dat it better wie en bring syn bern nei it wâld en lit se dêr efter. Op in jûn hearde Hâns syn styfmem sizzen: ‘Bring se fier fuort, ju, sá fier dat se de wei nei hûs net werfine kinne. Miskien wurde se wol troch ien fûn, dy’t harren in nij thús jaan wol, ha!’, en se gniisde der ek noch om.

          De houtkapper hie der in tryst sin ûnder en wist net hoe’t er der mei oan moast. Grytsje wie der oerstjoer fan, mar Hâns bêde syn suske del mei de wurden: ‘Sit mar net yn noed! As hja ús yn it wâld efterlitte, fine wy de wei nei hûs grif werom,’ sei er. Hy slûpte út ‘e hûs en troppe de bûsen fol mei lytse, wite stientsjes. Doe gong er wer op bêd.

          De hiele nacht lêbe it wiif de bosker om ‘e kop. Op it lêst koe er net oars as Hâns en Grytsje yn ‘e iere moarn doe’t it noch skimerich wie, mei te nimmen de bosk yn. Wylst se hieltyd djipper it wâld yn rûnen, liet Hâns út en troch in lyts, wyt stientsje falle op de moassige grûn. Op in stuit fernamen de bern ynienen dat se hielendal allinne wiene: heit hie sein dat er efkes pisje moast, mar hy wie net werom kaam. It waard nacht, mar de houtkapper kaam net werom. Grytsje begûn te gûlen. Hâns wie ek skitende benaud, al woe er it net skine litte. Hy liet it syn suske, dy’t er besocht te treasten, net blike. ‘Net gûle Grytsje, fertrou my mar! Ik bring dy thús, dêr kinst fan op oan, ek al lit ús heit ús yn ‘e steek.’

          Lokkich wie it dy nachts ljochtmoanne. Hâns wachte oant it koele moanneljocht tusken de beammen troch foel en de bosk ferljochte. ‘Jou my dyn hân,’ sei er, ‘wy komme tegearre feilich thús, tink der mar om!’ De lytse, wite stientsjes glânzen yn it moanneljocht en de bern fûnen de wei werom nei hûs. Troch it iepen rút klauden se ta de sliepkeamer yn, sûnder heit en dat minske wekker te meitsjen. Kâld, wurch, mar bliid dat se wer thús wiene, kroepen se ûnder de tekkens.

          Doe’t de styfmem der de oare deis efter kaam dat Hâns en Grytsje wer thús wiene, waard se poer, mar dat liet se net skine. Hja die de doar fan de sliepkeamer op it slot en skelde tsjin har man dat hy net om har sizzen jûn hie. De sleauwe houtkapper gong der tsjinyn, hinne en wer slingere tusken skamte foar syn bern en bangens foar syn frou. It kweawiif hold de bern de hiele dei opsluten. Harren jûnsiten wie net mear as in slok wetter en in timpe hurde, âlde bôle. De hiele nacht sieten de bosker en syn wiif inoar yn ‘t hier. Hja kreauden en tsierden sûnder ein.

          Doe’t it dei wurden wie, naam de man syn bern op ‘e nij mei nei it wâld. Mar Hâns hie syn bôle net opiten en wylst er tusken de beammen troch rûn, liet er hieltyd bôlekrommen falle. Mar it feintsje tocht der net om, dat der hongerige fûgels yn ‘e bosk wiene. Sa gau as de fûgeltsjes it yn ‘e rekken krigen, fleagen se him efternei en doe wiene alle bôlekromkes yn in omsjoch opfretten. En op ‘e nij liet de houtkapper syn twa bern mei in leagen efter.

          ‘Ik haw wer in spoar neilitten, krekt lykas de foarige kear,’ lústere Hâns Grytsje yn it ear, om har kalmte ta te sprekken. Mar doe’t it begûn te jûnjen, seagen se ta harren skrik dat alle stikjes bôle fuort wiene. ‘Ik bin bang!’ Grytsje skriemde grutte triennen. ‘Ik bin kâld, ik haw honger en ik wol nei hûs ta!’ ‘Net bang wêze! Ik bin hjir om dy te beskermjen,’ besocht Hâns syn suske moed yn te praten, mar hy huvere sels ek doe’t er om him hinne skaden miende te sjen dy’t him kjel makken en kweade eagen, dy’t harren begnúfden. Oan de foet fan in grouwe beam leine de bern de hiele nacht stiif tsjininoar oan om inoar waarm te hâlden. Doe’t it dei waard, rûnen se fierder troch de bosk, sykjend om in paad, mar alle hope wie gau ferflein: hja wiene ferdwaald!

          Hja rûnen en rûnen mar troch, oant se ynienen op in iepen plak oankamen en in nuver hûske stean seagen. Hja rûnen derhinne. ‘Dit is sûkelarje,’ sei Hâns, wylst er de siken ynhold en in stik plasterwurk fan de muorre ôf bruts. ‘En dit sûkerglês!’ rôp Grytsje út en se stuts in oar stik fan de muorre yn ‘e mûle. De bern hiene honger en begûnen hastich de stikken snobbersguod op te iten dy’t hja fan it hûske ôfbrutsen hiene. ‘Hearlik, fynst ek net?’ sei Grytsje mei de mûle fol. Hja hie noch nea sok lekker guod preaun.  ‘Wy bliuwe hjir!’, pûlemûle Hâns kôgjend op in stik noga. De doar wie fan koeke. Hja wiene der krekt oan ta om der in stik fan ôf te brekken, doe’t de doar stadich iepen gong…

          ‘Soa, soa’, sei in âld wyfke dat har holle om de doar stuts. Hja hie in pear slûchslimme eagen. ‘Jimme binne sa’t ik sjoch sljocht op swietguod. Kom yn, kom der yn!’ Spitich foar Hâns en Grytsje, want hja wisten net dat dit wyfke in âlde tsjoenster wie, dy’t it hûske brûkte om har slachtoffers te lokjen. De twa bern hiene neat yn ‘e rekken en wiene no yn grut gefaar.

          ‘Do bist fel oer bonke,’ sei de tsjoenster, wylst se Hâns opsluet yn in kouwe. ‘Ik sil dy fetmeste en dan yt ik dy op!’ En do hantlangest my in skoftke yn de húshâlding,’ sei se grimmitich tsjin Grytsje ‘en dan haw ik oan dy ek noch in lekker mieltsje!’ Se spytgnyske aaklik. Lokkich hie de tsjoenster minne eagen en dat hie Grytsje opmurken. Hja krige in ynjouwing: se smarde stikem in bytsje bûter út op ‘e glêzen fan de heks har bril. Dêrtroch seach se noch minder. ‘Lit my dyn finger fiele,’ gebea de tsjoenster alle dagen tsjin Hâns. Hja woe witte oft er al wat fleizich waard. No hie Grytsje har broer temûk in bonkje fan in hinnepoatsje jûn en hieltyd as de heks syn finger betaaste woe, stuts Hâns har it bonkje ta. ‘Do bist hieltyd noch fierstente meager,’ klage se dan wer. ‘Wannear silst ris wat grouwer wurde?’

          Op in dei hie se skjin har nocht fan it wachtsjen. ‘Stek de ûne oan,’ rachte se tsjin Grytsje. ‘Wy ite hjoed in boike, dy’t smaaklik roastere is!’ Roppich as se wie rôp se efkes letter fol ûngeduld: ‘Gean hinne en sjoch oft de ûne al gleon genôch is.’ Grytsje kaam werom en rôp skriemerich: ‘Ik wit net oft er hjit genôch is.’ Lilk raasde de tsjoenster tsjin it famke: ‘Oan dy haw ik neat! Ik sil sels wol sjen!’ Mar doe’t hja foaroer bûgde om yn de ûne te sjen, joech Grytsje har in ôfgryslik fûle triuw. It wiif joech in yslik lûde gjalp… en dêr foel se hinne, de lôgjende, hjitte flammen temjitte. Grytsje sloech de ûnsdoar mei in klap ticht. Doe waard it stil.

          Sjesa, de tsjoenster wie kreas oan har ein kaam. Grytsje stode nei de kouwe om har broer de frijheid werom te jaan en doe seagen se noch ien kear oft de doar fan de ûne wol echt goed ticht siet. Foar de wissichheid makken se der in grut hingslot oan fêst. Hja bleauwen dêr noch in pear dagen om noch wat mear fan it hûs te iten oant se tusken de besittings fan de heks in grut aai fan sûkelarje fûnen. Yn it aai seagen se in kistke, dat oan de râne ta fol siet mei gouden munten. ‘De heks, dêr is allinne noch mar wat jiske fan oer,’ sei Hâns, ‘dat wy nimme dizze skat mei!’ 

          Hja stoppen in grutte koer fol mei iten en joegen har ôf. Ditkear hiene se gelok. De twadde deis fûnen se harren hûs. Heit kaam se temjitte mei de triennen yn de eagen. ‘Jimme styfmem is dea. Kom mei nei hûs, leave bern fan my!’ De bern fleagen heit om ‘e hals. ‘Beloof it ús, heit, dat heit ús nea wer yn ‘e bosk efterlitte sil,’ sei Grytsje, wylst se him in tút joech. Dat fersei heit en tute har ek. Hâns makke it kistke iepen. ‘Sjoch heit, wy binne no ryk. Heit  hoecht nea wer hout te kapjen…’

                            EN HJA LIBBEN NOCH LANG EN LOKKICH.

Oersetting: Lútsen Bakker

Deel deze info

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious