Rûpelstâltsje

Der wie ris in earme mûnder dy’t in kreaze dochter hie. Hy rekke tafallich ris mei de kening yn petear en om te swetsen sei er : ‘Ik haw in dochter dy’t fan strie goud spinne kin.’ De kening sei tsjin de mûnder : ‘Dat fyn ik in moaie keunst ; as jo dochter sa tûk is as jo sizze, bring har dan moarn nei myn kastiel, dan sil ik har ris hifkje.’

Doe’t it famke der wie, brocht er har nei in keamer fol strie, joech har in spinwiele en in hispel en sei : ‘Gean no oan it wurk en ast moarnier dit strie net ta goud spûn hast, moatst stjerre.’ Doe die er de doar sels op it slot en hja bleau allinne efter.

Dêr siet dy earme mûndersdochter no en wie har rie te’n ein. Hja wist hielendal net hoe’t se fan strie goud spinne moast en hja waard hieltyd banger, sadat se lang om let begûn te gûlen. Doe gong ynienen de doar iepen en der kaam in lyts mantsje yn dat sei :
‘Goejûn, famke ; wêrom gûlst sa ?’
‘Och,’ antwurde it famke, ‘ik moat fan strie goud spinne en dat kin ik net.’
It mantsje frege : ‘Wat joust my as ik it foar dy spin? ‘
‘Myn halskeatling,’ sei it famke.

It mantsje krige de halskeatling, gie foar de spinwiele sitten en snuorje, snuorje, snuorje, trijeris lutsen en de spoel wie fol. Doe sette er in oarenien op en snuorje, snuorje, snuorje, trijeris lutsen en ek de twadde spoel wie fol. En sa gong it troch oant de oaremoarns, doe wie alle strie fuort en alle spuollen sieten fol goud.

By sinne-opgong kaam de kening der al oan. Doe’t er it goud seach wie er hiel fernuvere en hy wie bliid, mar hy waard ek nóch ynklauwiger nei goud. Hy liet de mûndersdochter nei in oare keamer fol strie bringe dy’t noch folle grutter wie, en hy joech har opdracht om ek dit strie yn ien nacht ta goud te spinnen as har libben har leaf wie.

It famke wist net wat se dwaan moast en hja begûn te gûlen. Doe gie de doar wer iepen en it lytse mantsje kaam wer en frege : ‘Wat joust my as ik dat strie ta goud spin?’
‘De ring oan myn finger,’ antwurde it famke.
It mantsje krige de ring oan, liet de spinwiele wer snuorje en doe’t it moarntiid wie, hie er alle strie ta glânzjend goud spûn. It wie de kening bûtenwenstige goed nei ‘t sin doe’t er dat seach, mar hie noch altiten net genôch goud. Dêrom liet er de mûndersdochter nei in jitte gruttere keamer fol strie bringe en sei : ‘Ditte moatst fannacht ta goud spinne. As it dy slagget, silst myn frou wurde.’ Ek al is it mar in mûndersdochter, tocht er, der is op de hiele wrâld gjin rikere frou te finen.

Doe’t it famke allinne wie, kaam it mantsje der foar de tredde kear oan en frege : ‘Wat joust my as ik it strie nochris ien kear ta goud spin ?’
‘Ik kin dy neat mear jaan, want ik haw neat mear,’ antwurde it famke.
‘Ûnthjit my dan datst my dyn earste bern joust, ast keninginne wêze silst.’
Wa wit hoe’t it rinne sil, tocht de mûndersdochter, en hja wist ek neat oars te betinken. Dat hja ûnthiet it mantsje wat hy hawwe woe, en yn ruil dêrfoar spûn it mantsje noch ienkear it strie ta goud. En doe’t moarns de kening kaam en seach dat it dien wie sa’t hy it hawwe woe, boaske hy mei har – dat is deftich foar: troude hy mei har en doe wie de kreaze mûndersdochter keninginne.

Nei in jier brocht hja in moai bern te wrâld en hja tocht hielendal net mear oan it mantsje. Doe ynienen kaam er op in dei de keamer yn en sei : ‘Jou my no watst my tasein hast !’ De keninginne waard kjel en bea it mantsje alle skatten fan it keninkryk oan, as hja it bern mar hâlde mocht ; mar it mantsje sei : ‘Nee, eat dat libbet is my wol sa leaf as alle skatten fan de wrâld.’ Doe begûn de keninginne sa te jammerjen en te gûlen dat it mantsje begrutsjen mei har krige. ‘Ik jou dy trije dagen de tiid,’ sei er, ‘en ast yn dy trije dagen myn namme oan ‘e weet komme kinst meist dyn bern hâlde.’

De hiele nacht lei de keninginne wekker en besocht har alle nammen yn it sin te bringen dy’t hja ea heard hie. Hja stjoerde der in boade op út dy’t oeral freegje moast, hokfoar nammen oft der noch mear wiene. Doe’t de oare deis it mantsje kaam, begûn se mei Caspar, Melchior, Balthasar en hja neamde alle nammen op dy’t se koe, op it rychje ôf ; mar by elke namme sei it mantsje fan : ‘Sa hjit ik net !’

De twadde deis liet se yn de hiele omkrite freegje hoe’t de minsken dêre hieten, en hja neamde it mantsje de nuverste en seldsumste nammen : ‘Hjitsto soms Ribbebist of Skieppekût of Snoarreskonk ?’ Mar it mantsje andere hieltyd : ‘Sa hjit ik net !’

De tredde deis kaam de boade werom en fertelde : ‘Ik haw alhiel gjin nije nammen fine kind, mar doe’t ik by in hege berch oan de râne fan de bosk kaam, dêr’t de foks en de hazze inoar goenacht winskje, seach ik in lyts hûske, en foar dat hûske baarnde in fjoer, en om dat fjoer hinne sprong in hiel nuver mantsje op ien skonk yn it rûn en rôp :

Hjoed bak ik, moarn brou ik,
Dêrnei helje ik it keningsbern.
Ik bin sa bliid dat nimmen wit,
Dat ik Rûpelstâltsje hjit !’

Do kinst fan tinken wol ha hoe bliid oft de keninginne wie doe’t se de namme hearde, en doe’t justjes letter it mantsje deryn kaam en frege : ‘Wolno, keninginne, hoe hjit ik ?’ frege se earst : ‘Hjitst fan Koen ?’
‘Nee !’
‘Hjitst fan Hein ?’
‘Nee !’
‘Hjitsto faaks fan Rûpelstâltsje ?’ It bleau ynienen deastil. It mantsje roerde him net. Ynienen raasde er: ‘Dat hat de deale dy ferteld (dat is de duvel) ! Dat hat de deale dy ferteld !’ en hy stampte út grimmitigens mei syn rjochterfoet sa bot op de grûn dat er der oan syn liif ta yn weisakke. Doe grypte er yn syn lilkens syn lofterfoet mei beide hannen fêst en luts himsels dwerstroch.

Oersetting: Lútsen Bakker

Deel deze info

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious